listopada 16, 2026

Sprawczość

Sprawczość

Nowa podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej, obowiązująca od 1 września 2026 r., podkreśla znaczenie aktywnego udziału ucznia we własnym procesie uczenia się. Dziecko/ uczeń nie jest odbiorcą wiedzy, ale staje się współtwórcą procesu edukacyjnego – uczy się planować własne działania, monitorować postępy, wyciągać wnioski z popełnianych błędów, podejmować decyzje dotyczące dalszego rozwoju. Uczy się także pracować z błędem i traktować go jako podstawowy element zmiany. Takie podejście sprzyja budowaniu odpowiedzialności za własną naukę oraz kształtowaniu nastawienia na rozwój, zgodnie z którym sukces jest efektem systematycznej pracy, zaangażowania i wytrwałości.



Istotnym elementem tego procesu jest rozwijanie sprawczości, czyli przekonania ucznia, że ma on realny wpływ na własne uczenie się, aktywności, działanie i osiągane rezultaty. Uczeń, który doświadcza sprawczości:

👉chętniej podejmuje wyzwania,

👉nie obawia się popełniania błędów,

👉potrafi dokonywać korekty własnych działań

👉dostrzega, że jego wysiłek prowadzi do rozwoju.

W ten sposób uczy się odpowiedzialności za własne decyzje i świadomie kieruje swoim procesem uczenia się. Sprawczość to ważny komponent nowej podstawy programowej. IBE (za Bandurą) definiuje sprawczość jako świadome kierowanie własnym rozwojem oraz wpływanie na swoje życie i otoczenie.


Elementami sprawczości są:

By móc mówić o sprawczości muszą zadziać się 4 elementy:


Realizacji tych założeń sprzyja tworzenie w klasie atmosfery bezpieczeństwa, zaufania i wzajemnego szacunku oraz stosowanie metod wspierających refleksję nad własnym uczeniem się.

Szczególne znaczenie mają pochwały skoncentrowane na wysiłku a nie tylko na  postępie, informowanie uczniów o ich postępach, włożonym wysiłku i efektach pracy, elementy oceniania kształtującego, samoocena ucznia, ocena koleżeńska oraz regularna informacja zwrotna ze strony nauczycieli i rówieśników. Doskonale wpisuje się to w działania wychowawcze zawarte w nowej podstawie programowej. Dzięki tego typu działaniom uczniowie uczą się dostrzegać swoje mocne strony, rozpoznawać obszary wymagające dalszej pracy oraz planować kolejne kroki prowadzące do osiągania celów. Poniżej przykłady sprawczości uczniów:

👉współdecydowanie uczniów o wyborze lektury (spośród 2-3 propozycji nauczyciela, które dobrane są stosownie w zależności od omawianej tematyki, myśli przewodniej proponowanych książek

👉samodzielne zawieszanie prac plastycznych na gazetce klasowej,

👉umożliwianie uczniom wyboru sposobu wykonania zadania lub kolejności pracy,

👉wspólne ustalanie zasad obowiązujących w klasie i konsekwentne ich przestrzeganie

👉powierzanie uczniom odpowiedzialnych ról i dyżurów-cotygodniowe obowiązki,

👉angażowanie uczniów w planowanie wydarzeń klasowych, wycieczek czy projektów edukacyjnych,

👉zachęcanie do samodzielnego rozwiązywania problemów i poszukiwania różnych sposobów działania,

👉aktywny udział w klasowej Lidze gier (będziemy o tym informować na bieżąco),

👉stwarzanie okazji do pracy metodą projektu oraz współpracy w grupach- najczęściej dobranych losowo,

👉stosowanie oceniania kształtującego, udzielanie informacji zwrotnej oraz docenianie wysiłku, inicjatywy i procesu uczenia się, a nie wyłącznie końcowego efektu,

👉stwarzanie sytuacji sprzyjających rozmowom, podczas których dzieci zastanawiają się, czego się nauczyły, co zrobiły dobrze i co mogą poprawić. Sprzyjają temu m.in. karty z kryteriami sukcesu czy też rozmowy trójstronne. Więcej na ten temat przeczytasz

👉wybór materiału/ poszczególnych elementów, z którego uczniowie mają wykonać okresloną pracę plastyczną/ teczniczą,

👉umożliwienie uczniom wyboru przez nich decyzji co do kolejności wykonania zadań/ aktywności,

👉samodzielne wykonywanie doświadczeń i eksperymentów,

👉przygotowanie sali oraz prezentacji z okazji szkolnego Dnia Naukowca,

👉wybór naukowca, którego klasa zaprezentuje z okazji szkolnego Dnia Naukowca,

👉pieczenie babeczek z okazji Dnia Matki i Ojca,

👉ponadto, zgodnie z nową podstawą programową poczucie sprawczości budują doświadczenia edukacyjne:





Cenne w rozwijaniu u uczniów sprawczości są także  rozmowy trójstronne: rodzic – uczeń – nauczyciel. Podczas takich spotkań wspólnie analizujemy  osiągnięcia ucznia, wspólnie zastanawiamy się i wskazujemy jego mocne strony, doceniamy postępy oraz ustalamy konkretne cele i działania służące dalszemu rozwojowi. Uczeń aktywnie uczestniczy w rozmowie, wyraża własne refleksje i współdecyduje o planie działania, dzięki czemu uczy się świadomego kierowania własnym procesem uczenia się, odpowiedzialności za podejmowane działania oraz systematycznego wprowadzania zmian prowadzących do osiągania coraz lepszych efektów edukacyjnych. Na temat rozmów trójstronnych można przeczytać TUTAJ

Kształtowanie sprawczości jest inwestycją w przyszłość dziecka. Uczeń, który doświadcza wpływu na własne uczenie się, życie klasy, czy też szkoły staje się bardziej samodzielny, odpowiedzialny, kreatywny i otwarty na wyzwania. Takie kompetencje są niezbędne nie tylko w edukacji, ale również w dorosłym życiu, dlatego rozwijanie sprawczości jest jednym z priorytetów reformy edukacji Kompas Jutra.









Na temat uczniowskiej sprawczości będziemy pisać jeszcze nie jeden raz.




listopada 04, 2026

Propozycje aktywności na przerwę śródlekcyjną

Propozycje aktywności na przerwę śródlekcyjną

Przerwa śródlekcyjna w klasach 1–3 ma wiele zalet, ponieważ:

👉zwiększa koncentrację uczniów w dalszej części zajęć 

👉pozwala odpocząć od nauki i zregenerować siły. 

Dzięki ćwiczeniom i zabawom ruchowym uczniowie rozładowują

nagromadzoną energię, poprawiają sprawność fizyczną oraz koordynację ruchową.

Przerwa śródlekcyjna pozytywnie wpływa również na samopoczucie, zmniejsza napięcie,

a także jest przerywnikiem zajęć integrując zespół klasowy. Po takiej aktywności uczniowie chętniej

wracają do nauki, są bardziej zaangażowani podczas kolejnych aktywności.



Poniżej przykłady 2  aktywności ruchowych:

✅AKTYWNOŚĆ 1

Uczniowie ustawieni w rzędach. Każdy ma ołówek/ flamaster. Po przeciwnej części sali/ korytarza

mają przytwierdzoną do tablicy/ podłogi kartę z działaniami. Używam do tego papierowej taśmy

malarskiej. Uczniowie kolejną podbiegają i wykonują jedno działanie, piszą wynik. Następnie

biegną na koniec swojego zespołu, po czym biegnie kolejna osoba. 

Zabawa także doskonali biegłość obliczeń w pamięci. Z reguły uczniowie na początku dodają

i odejmują do 10 na konkretach ( na palcach). Ten sposób nie sprawdza się doskonale podczas

przekroczenia progu dziesiątkowego. Wtedy brakuje im palców. Dlatego łatwiejszym sposobem,

pozwalających także na dodawanie i odejmowania do 20 z przekroczeniem progu dziesiątkowego,

jest “włożenie”, czyli zapamiętanie pierwszej liczby w głowie a drugiej ( w przypadku dodawania)

dodaniu na palcach. Przykład: 4+5: uczeń ma “ głowie” 4 i jeszcze dodaje 5, licząc 4  w głowie,

5,6,7,8,9.

Karty są do pobrania- 3 stopnie trudności: 

-do 10 bez przekroczenia progu dziesiątkowego

-do 20 bez przekroczenia progu dziesiątkowego

- do 20 z przekroczeniem progu dziesiątkowego

Niektóre z działań mogą się powtarzać- w aktywności chodzi o doskonalenie biegłości liczenia. 


Karty do pobrania znajdziesz TUTAJ

✅AKTYWNOŚĆ 2

Gdzieś znaleziona w sieci:

Kubeczki ustawione po przeciwnych stronach dla 2 osób. Na sygnał nauczyciela każdy na czas stawia

kubki odwrotnie- do góry dnem. W dalszej części robią to kolejne osoby.



listopada 02, 2026

Subiektywna lista książek/ lektur do przeczytania

Subiektywna lista książek/ lektur do przeczytania

Rozwijanie zainteresowań czytelniczych wśród uczniów klas 1–3 szkoły podstawowej jest niezwykle ważnym elementem edukacji i wychowania. Wczesne dzieciństwo to okres, w którym kształtują się nawyki, postawy oraz zainteresowania, które mogą towarzyszyć człowiekowi przez całe życie. Dlatego warto już od najmłodszych lat zachęcać dzieci do sięgania po książki i pokazywać im, że czytanie może być nie tylko obowiązkiem, ale przede wszystkim przyjemnością i sposobem na odkrywanie świata.

Czytanie książek ma ogromny wpływ na rozwój intelektualny dziecka:

✅wzbogaca zasób słownictwa, 

✅rozwija umiejętność poprawnego wypowiadania się, 

✅uczy budowania zdań,

✅poprawia koncentrację i pamięć. 

Dzieci, które regularnie czytają lub słuchają czytanych tekstów, łatwiej przyswajają nowe wiadomości, lepiej rozumieją polecenia i sprawniej radzą sobie z nauką różnych przedmiotów.

Kontakt z literaturą rozwija również wyobraźnię i kreatywność. Dzięki książkom uczniowie poznają niezwykłe miejsca, bohaterów i wydarzenia, uczą się myśleć twórczo oraz dostrzegać różne możliwości rozwiązywania problemów. Literatura dziecięca pomaga także kształtować wrażliwość emocjonalną i społeczną. Przeżywając przygody bohaterów, dzieci uczą się empatii, rozpoznawania emocji, odróżniania dobra od zła, a także szacunku, przyjaźni i odpowiedzialności.

Szczególnie istotne jest rozwijanie zainteresowań czytelniczych w klasach 1–3, ponieważ jest to czas intensywnej nauki czytania i doskonalenia tej umiejętności. Regularny kontakt z książką sprawia, że czytanie staje się coraz bardziej płynne, świadome i zrozumiałe. Dziecko nabiera pewności siebie, a sukcesy czytelnicze motywują je do dalszego poznawania literatury.

Warto również podkreślić, że czytanie może być doskonałą formą spędzania wolnego czasu, alternatywą dla nadmiernego korzystania z telewizji, komputera czy telefonu. Książka pozwala się wyciszyć, odpocząć i rozwijać własne pasje. Wspólne czytanie z rodzicami, nauczycielami i rówieśnikami sprzyja budowaniu więzi, stwarza okazję do rozmów i wzmacnia relacje.

Podsumowując, rozwijanie zainteresowań czytelniczych uczniów klas 1–3 jest inwestycją w ich wszechstronny rozwój. Wpływa na rozwój językowy, intelektualny, emocjonalny i społeczny, a także kształtuje nawyk czytania, który może pozostać z dzieckiem na całe życie. Rolą nas  nauczycieli i rodziców jest stworzenie dzieciom takich warunków, aby książka stała się dla nich źródłem wiedzy, inspiracji, radości i niezapomnianych przeżyć.

Więcej o rozwijaniu zainteresowań czytelniczych znajdziesz TUTAJ

Poniżej przedstawiamy naszą subiektywną listę książek, które warto czytać z uczniami lub zaproponować im do samodzielnego czytania w domu, bądź też z rodzicami. Nie wyczerpuje oczywiście tematu a jest jedynie początkiem.





UCZNIOWIE STARSI











października 25, 2026

Mieszko I i jego gród

Mieszko I i jego gród

Podczas naszych kolejnych zajęć w kręgu historii poznaliśmy postać Mieszka I oraz dowiedzieliśmy się, jak wyglądało codzienne życie mieszkańców ziem polskich ponad tysiąc lat temu.

Zastanawialiśmy się, czym zajmowali się dawni Polanie i jakie zawody wykonywali. Porównywaliśmy je z zawodami, które znamy dzisiaj, również z pracą naszych rodziców. Okazało się, że niektóre profesje przetrwały do dziś, choć często zmieniły się narzędzia i sposoby pracy. Nadal mamy szewców, cieśli czy garncarzy! Są też zawody, o których mieszkańcy dawnych grodów nie mogli nawet marzyć, takie jak programista, projektant wnętrz czy rekruter.

Poznaliśmy również dawne domostwa. Z czego je budowano? Jak wyglądały? Czy miały okna, łazienki i kuchnie podobne do naszych? Te pytania stały się początkiem wielu ciekawych rozmów i porównań.

A na zakończenie postanowiliśmy zbudować własny gród Mieszka I

W ruch poszły plastelina, kasztany i dziecięca wyobraźnia. Powstawały chaty, wały obronne i całe osady. 

Nie zabrakło też matematyki! Odszukaliśmy wizerunek Mieszka I na banknocie dziesięciozłotowym i sprawdzaliśmy, ile złotówek mieści się w jednym „Mieszku”. 

Mieszko I








Wojowie

października 22, 2026

Legenda o Lechu Czechu i Rusie

Legenda o Lechu Czechu i Rusie

 Zamiast tradycyjnego powtarzania legendy o powstaniu państwa polskiego, warto utrwalić jej treść w bardziej kreatywny sposób – wykorzystując teatrzyk kamishibai, w którym dzieci same stają się ilustratorami i narratorami opowieści.

Dzieci zostały podzielone na grupy, a każda z nich wylosowała fragment legendy o Lechu, Czechu i Rusie. Zadaniem zespołów było przygotowanie ilustracji do swojej części opowieści. Trzeba było przypomnieć sobie wydarzenia, wspólnie ustalić, co powinno znaleźć się na obrazku, i zadbać o to, aby ilustracja pasowała do całej historii.

Na koniec wszystkie prace zostały połączone w jedną opowieść. Tak powstała nasza własna wersja legendy, którą mogliśmy zaprezentować w teatrzyku kamishibai.

Uczniowie z Warszawy postanowili podzielić się swoją pracą z innymi i odwiedzili kolegów oraz koleżanki z klasy 2a, aby przedstawić im legendę. Oto ich wersja











Wersja z Gliczarowa








października 20, 2026

Efektywnie czy raczej efektownie?

Efektywnie czy raczej efektownie?

 Są takie zajęcia, które powodują efekt „wow”. Są to tzw.


Mogą być one bardzo wartościowe pod względne merytorycznym, jak i metodycznym, ale i równie dobrze mogą być tylko i wyłącznie efektowne. Te ostatnie czasami, choć nie często także są potrzebne, chociażby dlatego by:

👉podtrzymać aktywność uczniów, 

👉zmobilizować ich do dodatkowego działania, 

👉wzmocnić poczucie własnej wartości, 

👉uatrakcyjnić zajęcia, czy też choćby wprowadzić element świeżości i zabawy. 

Jest jednak wiele działań wychowawczych i edukacyjnych wymagających cierpliwej, mozolnej oraz systematycznej pracy. Ich efekty nie pojawiają się natychmiast i często nie mają spektakularnego charakteru. Nie zawsze zobaczymy efekt „wow”, który łatwo dostrzec i zaprezentować. Jednak właśnie te codzienne, konsekwentnie podejmowane działania najczęściej prowadzą do trwałych zmian w postawach, umiejętnościach i zachowaniu uczniów.

Nie wszystko w edukacji musi i wręcz nie powinno  być jedynie efektowne. Znacznie ważniejsze jest to, aby było efektywne. To właśnie regularność, cierpliwość i konsekwencja sprawiają, że niewielkie, systematycznie podejmowane kroki z czasem przynoszą realne i trwałe rezultaty. Przykładem takich działań jest:

-nauka czytania,

-nauka pisania,

-pisanie pism użytkowych, redakcyjnych



Z naszego doświadczenia (także na własnym przykładzie) wynika, że to co sprawia trudność i nie przychodzi nam z łatwością- bardziej cenimy, doceniamy i kiedy osiągniemy zamierzony cel- sprawia to większą radość. Uczy to także cierpliwości, wytrwałości, co stanowi element budowania odporności psychicznej.

Za tym, by nie wszystko było efektowne przekonuje nas też fakt, że nadmiar efektowności  na zajęciach powoduje, że uczniowie są bardziej „kapryśni”, wybredni i trudno ich zadowolić. Bo w rezultacie nadmiar elementu „wow” prowadzi do ich zbyt wygórowanych oczekiwań i niestety złej maniery „ale to nudne”. Z tego powodu staramy się zachować balans pomiędzy tym co efektowne i efektywne, pamiętając jednak, że cokolwiek robimy musi być efektywne a efektowne powinno być z umiarem.

października 15, 2026

Poznajemy zmysły

Poznajemy zmysły

 Czasami na lekcji niby nic wielkiego się nie dzieje, a dzieje się tak wiele…

Dziś, poznając nasze zmysły, wykorzystaliśmy ćwiczenie uważności z jabłkiem.
Najpierw wzrok – ile kolorów, kropek, pasków i odcieni można dostrzec na zwykłym jabłku!
Potem dotyk – z zamkniętymi oczami odkrywaliśmy wypukłości, nierówności, gładkość i szorstkość skórki.
Smak – powoli wgryzaliśmy się w jabłko, czując sok rozpływający się na języku.
Węch – ach, jak pięknie pachnie ugryzione jabłko! Ktoś nawet stwierdził, że mogłyby istnieć perfumy jabłkowe!
Aż nagle chrupanie i gryzienie zamieniło się w prawdziwą muzykę!
10 minut na dywanie, w ciszy i skupieniu. Bez pośpiechu. Zatrzymanie chwili.