Wprowadzenie zasady pisowni spółgłosek miękkich na przykładzie spółgłoski ś/si -rozwiązania metodyczne

Pisanie poprawne pod względem ortograficznym jest niezwykle trudne, zwłaszcza kiedy to uczniowie rozpoczynają swoją edukacyjną przygodę. Ortografia jest ściśle powiązana ze słowem pisanym. Jak zauważa E. Polański, A. Jakubowicz, F. Dyka trudności wynikające z  poprawnym pod względem ortograficznym zapisem wyrazów powstają na skutek rozbieżności pomiędzy językiem mówionym a pisanym. Tak jest również w przypadku spółgłosek miękkich, których umiejętność poprawnego zapisu sprawia uczniom sporo trudności. Spółgłoski te poznają uczniowie w kl. 1 podczas nauki czytania i pisania. By posiąść umiejętność poprawnego ich zapisu ważne jest by uczniowie znali praktyczne pojęcia głoski i litery, rozpoznawali samogłoski i spółgłoski (dźwięczne, bezdźwięczne, twarde, miękkie) tworzyli wyrazy z sylab, dzielili wyrazy na sylaby.

Ortografia polska oparta jest o 4 zasady (fonetyczną, morfologiczną, historyczna i konwencjonalną. Na tej ostatniej oparta jest pisownia spółgłosek miękkich. Stąd też ważne jest by wprowadzając spółgłoski miękkie pamiętać aby podejmowane działania angażowały percepcję słuchową, wzrokową oraz ruchową, pamięć oraz orientację czasowo-przestrzenną. By nasze uczennice/ uczniowie dobrze zrozumieli regułę piswoni spółgłosek miękkich, ważne jest przemyślane, metodyczne podejście do tego aspektu. Poniżej przedstawiam propozycję zajęć dotyczącą wprowadzenia zasady pisowni spółgłosek miękkich  na przykładzie spółgłosek ś/si.

Zestaw wyrazów pomocniczych przy wprowadzeniu spółgłoski miękkiej ś/si:

-ś: w nagłosie: środa, ślub, śruba, ślimak, środek; w wygłosie: tatuś, Antoś, łoś, ryś; w śródgłosie: maślak, Zośka, kwaśny,

-si: w nagłosie: siano, siodło, siostra, siatka, sitko; w śródgłosie: Zosia, księga, osioł, kosiarka;

Ważne by wyrazy te były pozbawione innych zmiękczeń.

Zmiękczenia ś, si eksponujemy na dużych kartonikach (zał.1). 

Praca przebiega w następujących etapach:

1. Uczniowie podzieleni są na losowo dobrane 3-osobowe zespoły. W tym celu należy przygotować  tyle losów ile jest uczennic/uczniów. Na każdym z nich należy napisać cyfrę. Każda musi powtarzać się trzykrotnie. Uczniowie ciągną losy, szukają osób, które mają taką samą cyfrę. W ten sposób tworzą się zespoły. Każdy zespół otrzymuje zestaw wymieszanych wyrazów z ś, si (zał.2). Informujemy, że są 2 rodzaje zapisu spółgłoski miękkiej- przez kreskę nad s (pokazujemy) oraz przez i (pokazujemy). Zadanie uczniów polega na uporządkowaniu wyrazów i ułożenie ich odpowiednio, w zależności od ich zapisu- pod kartonikiem z ś lub si (zał.3).

2. Na dywanie nauczyciel kładzie dwa oddalone od siebie kartoniki z ś, si (zał.1).

Nauczyciel pokazuje kartonik z danym wyrazem (z zestawu tych, które otrzymali uczniowie, jednak dla lepszej widoczności powiększoną czcionką- zał.4.1-4.10). Uczniowie stają odpowiednio przy kartoniku rozłożonym na dywanie ś- jeśli w wyrazie występuje  spółgłoska zmiękczona znakiem diakrytycznym, przy si- jeśli spółgłoska zmiękczona jest przez i.

3.Każdy z uczniów zapisuje w zeszycie ( w kolumnie) wyrazy z ś. Przy czym ś zapisuje w tych wyrazach na czerwono.

4. Uczniowie w grupach dobierają układy graficzno-przestrzenne danych wyrazów z ś. Okienko dla ś jest zakolorowane na czerwono. Ilość okienek odpowiada ilości liter w danym wyrazie (zał.5). Sprawdzamy poprawność wykonania tego ćwiczenia.

5. Uczniowie pozostawiają układy graficzne poprzednio układanych wyrazów (zał.6).

6.Nauczyciel wypowiada dowolny wyraz a uczniowie wskazują ich układ graficzny.

7. Następnie uczniowie układają wyrazy w 3 kolumnach w zależności od tego, z ilu sylab się dany wyraz składa:

Wyrazy 1-sylabowe         Wyrazy 2-sylabowe      Wyrazy 3-sylabowe(zał.7)

8. Podobne ćwiczenie wykonujemy w wersji słuchowej.

I wersja: (do wyboru)

Na dywanie układamy napisy: 

Wyrazy 1-sylabowe                 Wyrazy 2-sylabowe         Wyrazy 3-sylabowe (zał.8)

W zależności od wypowiadanego przez nas słowa uczniowie stają w odpowiednim miejscu.

II wersja:

W zależności od wypowiadanego przez nas słowa uczniowie stają w odpowiednim miejscu:

a)    w przypadku wyrazów, które są jednosylabowe- uczniowie robią 1 podskok

b)    w przypadku wyrazów, które są jednosylabowe- uczniowie robią 2 podskoki

c)     w przypadku wyrazów, które są jednosylabowe- uczniowie robią 3 podskoki

9. Uczniowie w zespołach dzielą wyrazy w zależności od miejsca występowania w nim ś (nagłos/wygłos/śródgłos-zał.9).

Uczniowie pracują w dalszej części indywidualnie.

10. Każdy otrzymuje układy graficzne wyrazów, w których okienka czerwone oznaczają spółgłoskę ś. Uczniowie spośród wyrazów mają za zadanie znaleźć właściwy układ dla danego wyrazu i uzupełnić je brakującymi literami (zał.10). Spółgłoskę ś wpisują na czerwono. Po wykonaniu zadania uczniowie sprawdzają w swoich zespołach poprawność wykonania zadania. Robi to także nauczyciel odnosząc się do każdej z grup by podsumowali poprawność wykonania.

11. Podobnie ćwiczenie jak poprzednio, jednak nauczyciel przypina do tablicy/lub rozkłada na dywanie same układy graficzne wyrazów. Następnie wypowiada dany wyraz a uczniowie wskazują dany układ graficzny dla usłyszanego wyrazu. (zał.11-11.1).

12. Uczniowie ponownie łączą się w te same co poprzednio zespoły. Otrzymują teraz wyrazy z si i w grupach dobierają układy graficzno-przestrzenne tych wyrazów. Ilość okienek odpowiada ilości liter w danym wyrazie. Okienko dla si jest szersze i pokolorowane na zielono (zał.12). W ćwiczeniu tym zwracamy uwagę na zielone okienka i ich szerokość. Pytamy uczniów dlaczego według nich okienka te są szersze ( spółgłoska zmiękczona przez i). Przypominamy w podsumowaniu, że są 2 zapisy spółgłoski miękkiej-przez kreskę nad s (pokazujemy) oraz przez i (pokazujemy). Sprawdzamy poprawność wykonania tego ćwiczenia.

13. Nauczyciel mocuje na tablicy układy graficzne tych wyrazów z si. Wypowiada wyraz a uczniowie wskazują, który układ graficzny mu odpowiada (zał.13).

14. Uczniowie w zespołach dzielą wyrazy w zależności od miejsca występowania w nim si (nagłos/wygłos/śródgłos-zał.14).

15. Uczniowie stoją w rozsypce. Nauczyciel wypowiada wyraz z si (spośród materiału wyrazowego) a uczniowie dzielą dany wyraz na sylaby. Jeśli:

a)jest to wyraz 1-sylabowy- stają w szerokim rozkroku

b)jest to wyraz 2-sylabowy- siadają w siadzie skrzyżnym

c) jest to wyraz 3-sylabowy- stają na jednej nodze

Aktywności te mogą być inne, ustalone z grupą. Ważne by zapisać je na tablicy, by były dla wszystkich widoczne.

16. Uczniowie siedzą w kole. Nauczyciel rozdaje uczniom losowo sylaby, z których można ułożyć wyrazy z ś/si (zał.15-16). Następnie nauczyciel mówi wyraz ze spółgłoską miękką. Uczniowie, którzy mają daną sylabę w wyrazie wykładają ją na środek i tworzą wyraz. Układają je odpowiednio w 2 kolumnach w zależności od rodzaju zmiękczenia spółgłoski.

Należy zwrócić uwagę uczniów na fakt, że są wyrazy jednosylabowe.

17. Prosimy uczniów by przyjrzeli się kolumnie z wyrazami z ś i zastanowili się co występuje po spółgłosce miękkiej zmiękczonej przez kreskę (ś). Uczniowie odpowiadają na pytanie, a my zapisujemy odpowiedzi uczniów na tablicy (konkretne spółgłoski). Następnie pytamy jak możemy je wspólnie nazwać. Uczniowie mówią, że to są spółgłoski. To samo ćwiczenie dotyczy si. Nauczyciel zapisuje odpowiedzi uczniów na tablicy (konkretne samogłoski). Następnie pytamy jak można je wspólnie nazwać. Uczniowie mówią, że są to samogłoski.

18. Uczniowie (jeśli zachodzi konieczność z pomocą nauczyciela) formułują zasadę pisowni spółgłosek miękkich:  Spółgłoskę (s) zmiękczamy przez kreskę jeśli występuje ona przed spółgłoską. Spółgłoskę (s) zmiękczamy przez i jeśli występuje ona przed samogłoską.

19. Pokazujemy uczniom plakat ortograficzny, który na kilka dni zawieszamy na tablicy głównej. Po kilku dniach wspólnie z uczniami zawieszamy do tablicy na ścianie bocznej. Każdorazowo wykonując ćwiczenia utrwalające ze spółgłoską miękką ś/si plakat ortograficzny zawieszamy na tablicy głównej. Po poznaniu wszystkich spółgłosek miękkich formułujemy ogólną zasadę pisowni spółgłosek miękkich i zamieniamy plakaty ortograficzne (zał.17-18)

20. Tworzymy 2 koła ze skakanek/liny. Należy je oznaczyć odpowiednio spółgłoskami miękkimi ś/si (zał.1). Nauczyciel wypowiada wyraz a uczniowie z ś lub si a uczniowie wbiegają do odpowiedniej pętli. Następnie nauczyciel pokazuje wyraz i wspólnie sprawdzają poprawność wykonania zadania przypominając zasadę. Pojawią się tu na sam konie inne wyrazy w zestawieniach: Zośka-Zosia, Maryśka-Marysia, Tośka-Tosia.

21. Uczniowie siedzą w półkolu. Zestawiamy ze sobą powyższe imiona i wspólnie  z uczniami analizujemy ich pisownię (zał.19).

W dalszej części tego typu ćwiczeń należy przećwiczyć:

1) pisownię wyrazów z kolejną nowo poznaną spółgłoską miękką. Należy pamiętać, by występowała w tych wyrazach jedna spółgłoska miękka np. ć-ci; propozycje wyrazów:

-ć: w nagłosie: ćma; w wygłosie: nić, pleć;

-ci: w nagłosie: ciasno, ciemno, ciasto; w śródgłosie: pociąg, bocian, kocioł;  

2) wdrożyć ćwiczenia różnicowania 2 spółgłosek miękkich, w zależności od tego jakie zostały już wprowadzone, np. ś/si/ć/ci.

3) analogicznie postępujemy z kolejnymi spółgłoskami miękkimi.

4) Kiedy już uczniowie poznają wszystkie spółgłoski miękkie, należy wykonać serię ćwiczeń w których spółgłoski miękkie będą znajdowały się na końcu wyrazu. Także i w tym przypadku należy pamiętać by angażowały percepcję słuchową, wzrokową oraz ruchową, pamięć oraz orientację czasowo-przestrzenną.

5) Następnie rozpoczynamy cykl ćwiczeń w celu utrwalenia pisowni spółgłosek miękkich także na nowym materiale wyrazowym, w końcowej części także w oparciu o wyrazy, które zawierają podwójne spółgłoski miękkie.

Wszystkie załączniki do przeprowadzenia zajęć znajdują się TUTAJ

Bibliografia:

P Polański, E., Jakubowicz, A., & Dyka, F. (1996). Ortografia i interpunkcja w nauczaniu początkowym. Przewodnik metodyczny dla nauczyciela. Wydawnictwo JUKA.

   Zakrzewska, B. (1992). Ćwiczenia w zakresie głosek miękkich jedno- i dwuliterowych. Życie Szkoły, 2, 21-27.

Czytaj więcej »

Zabawa karnawałowa

Nasi uczniowie spisali się na medal! (tak pisze o nas nasza Pani) – wszystko przygotowali samodzielnie: zaplanowali atrakcje, zorganizowali przestrzeń, zadbali o szczegóły, a po zakończonej zabawie… pięknie posprzątali.

Czekało na nas mnóstwo atrakcji: zabawa z krzesełkami, taniec pod liną, wyzwanie z kubkiem i papierem toaletowym, picie soku z cytryny (oj, miny były bezcenne!), loteria fantowa, taniec na gazecie, gra na zręczność, lista przebojów do wspólnego tańca oraz prawdziwy salon z tatuażami. A to tylko część przygotowanych niespodzianek!

To jednak nie wszystko. W trakcie naszego karnawałowego świętowania połączyliśmy się również online z partnerami projektu eTwinning poświęconego bajkom. Wspólnie zaśpiewaliśmy projektową piosenkę.

Bo kiedy uczniowie biorą inicjatywę w swoje ręce, dzieją się rzeczy naprawdę wyjątkowe.

Czytaj więcej »

Andy Warhol i pop-artowe banany

Podczas zajęć przenieśliśmy się do świata sztuki współczesnej i poznaliśmy twórczość Andy'ego Warhola– jednego z najbardziej znanych przedstawicieli pop-artu. Rozmawialiśmy o tym, czym jest pop-art, dlaczego artyści inspirują się przedmiotami codziennego użytku oraz jak kolor i powtarzalność wpływają na odbiór dzieła.

 

 

Czytaj więcej »

Taneczny układ

To niesamowite, jak szybko dziewczęta z naszej klasy ułożyły kroki do przepięknej piosenki Edyty Jurys "Happy Islands". Melodia od razu wpada w ucho i często towarzyszy nam także podczas przerw. A ponieważ w ramach projektu Happy Islands-Eco Cities of the future" stworzyliśmy wyspę Animalland, występujemy w roli bezstroskich, szczęśliwych zwierząt. 

 

Czytaj więcej »

Silent book

W ramach projektu eTwinning "We are the Heroes" poznaliśmy magię książek obrazkowych, zwanych też silent books. Tutaj to właśnie ilustracje stają się punktem wyjścia do rozmów, interpretacji i tworzenia własnych historii.

Tym razem skupiliśmy się na 2 celu Zrównoważonego Rozwoju – Zero głodu, dlatego treść naszej opowieści była związana z jedzeniem, jego wartością oraz odpowiedzialnym podejściem do zasobów. Oto książka pt. "Pancakes for breakfast" Tomie de Paola

Po „lekturze” czekało na nas konkretne zadanie w projekcie: otrzymaliśmy ilustrację od naszych partnerów, a każda z trzech współpracujących placówek miała dopisać ciąg dalszy historii. W ten sposób powstała wspólna opowieść pokazująca, co możemy zrobić, aby nie  marnować jedzenia.

Czytaj więcej »

Makieta wyspy zwierząt

W ramach projektu eTwinning „Happy Islands – Eco-Cities of the Future” stworzyliśmy makietę naszej wyspy Animalland – miejsca, w którym mieszkają wyłącznie zwierzęta. Tym razem pracowaliśmy zespołowo: każdy uczeń wybrał dla siebie zadanie, wpisał je na tablicy. Nasza wyspa zaczęła się rozrastać i nabierać coraz wyraźniejszych kształtów.

A co można na niej znaleźć? Naprawdę sporo! Są hotele, fontanna, park dla zwierząt, szpital, lotnisko… i wiele innych niespodzianek. Właściwie łatwiej byłoby zapytać: czego w Animalland nie ma?

Czytaj więcej »

Pisanie opowiadań w edukacji wczesnoszkolnej- rozwiązania metodyczne

 

Nauka pisania opowiadań jest trudną formą wypowiedzi, wymagającą odpowiedniego przygotowania w postaci wielu, rozłożonych w czasie różnorodnych ćwiczeń. Należy do tych aktywności, które są czasochłonne i niestety przez długi okres czasu żmudne ale finalnie efektywne. By tak się stało, muszą być poprowadzone metodycznie.

Zanim przystąpimy do nauki pisania opowiadań warto odpowiednio do tego uczniów przygotować poprzez próby opowiadania historyjek obrazkowych składających się początkowo z 3 części, z których każdy z nich stanowi odpowiednio wstęp-rozwinięcie-zakończenie. Te ustne opowiadania także powinny być wsparte o rozwijanie słownika czynnego uczniów, z użyciem wielu różnych, nowych wyrazów, wyrażeń, związków frazeologicznych, podobnie jak w przypadku opowiadania, o czym piszę w dalszej części. W przypadku opowiadań ustnych, jak i pisemnych, jednym z ważnych ćwiczeń będzie nadawanie tytułów tym opowiadaniom. Nadaje to mocy sprawczej uczniów dając poczucie, że „już potrafię”.

Opowiadanie jest taką formą wypowiedzi pisemnej, która tworzy jedną logiczną całość powiązanych ze sobą zdań- jedne wynikają z drugich. Charakterystyczną cechą opowiadania jest akcja, w której występujące po sobie zdarzenia z zachowaniem następstwa czasowego, nierozerwalnie łączą się ze sobą. Dlatego tak ważne jest w nim następstwo przyczynowo- skutkowe. Dotyczy to kompozycji naturalnej, czyli takiej w której zdarzenia ułożone są w sposób chronologiczny. Jest to prostsza forma wypowiedzi, niż opowiadanie niechronologiczne, dlatego w edukacji wczesnoszkolnej, nie polecam jej stosowania.

Ważną cechą opowiadania jest jego dynamika i barwność opowieści. Wpływa na to nagromadzenie w opowiadaniu dużej ilości czasowników (zwykle w czasie przeszłym), które bardzo ożywiają akcję. Czasownikom bardzo często towarzyszom przysłówki, bo jeśli dziewczynka biegnie to jak?-szybko, wolno.

Proponując uczniom pisanie opowiadań, należy pamiętać, by dotyczyły one tego co bliskie dzieciom i co wiąże się z ich bezpośrednimi przeżyciami.  Wtedy będą pisać je znacznie chętniej.  Zdarza się też,  że opowiadania dotyczą omawianej aktualnie książki (lektury). Warto przy tym zadbać o to, by były to także opowiadania twórcze, a ich tematyka powinna wyjść od samych uczniów. 

Zanim jednak uczennice/uczniowie zaczną samodzielnie  pisać opowiadania, rolą nauczycielki/ nauczyciela jest zapoznanie uczniów z jego 3- częściową budową oraz cechami składniowymi każdej z tych części. Jest to:

1.Wstęp

2. Rozwinięcie

3. Zakończenie

Najlepiej jeśli dzieje się to na drodze indukcji, kiedy to uczniowie wspólnie z nauczycielka/ nauczycielem, wspólnie, na konkretnym przykładzie opowiadania,  dochodzą do wniosku z ilu części składa się opowiadanie i co każda z nich powinna zawierać. Poniżej przedstawiam rozwiązania metodyczne dotyczące wprowadzenia opowiadania w kl.2-3. Nadmienię przy tym, że kl. 1 nie jest dobrym czasem na wprowadzenie tej formy wypowiedzi, chociażby ze względu na fakt, iż uczniowie nie opanowali jeszcze dobrze umiejętności pisania i czytania.

 Aktywność 1

Dotyczy zapoznania z budową opowiadania

Każdy otrzymuje tekst opowiadania. Nauczycielka/nauczyciel czyta z uczniami całe opowiadanie. Następnie rozmawiają na temat jego treści analizując jego poszczególne części. Razem czytają fragment tego opowiadania, czyli wstęp, bez jego nazewnictwa. Następnie zastanawiają się wspólnie co wynika z tego przeczytanego fragmentu i z pomocą nauczyciela formułują definicję tej części. Przykładowo może ona wyglądać tak:

Wstęp (bez podawania tej nazwy)- ta część określa sytuację, która  była na samym początku. Mówi nam co konkretnie się wydarzyło. Wprowadza nas w całą historię.

Po omówieniu wstępu, przechodzą do rozwinięcia (bez podawania tej nazwy)- czyli przebiegu całego zdarzenia, tego co się stało i jego skutków.

Kolejnym elementem zajęć jest przeczytanie ostatniej części-zakończenia (bez podawania tej nazwy). Uczennice/ uczniowie rozmawiają na temat treści, czego dowiadują się z tej części- są to wnioski podsumowujące, refleksje wyrażające stosunek emocjonalny do tego co się wydarzyło.

W kolejnej części nauczyciel informuje, że opowiadanie składa się z 3 części, ale nie podaje ich w kolejności: rozwinięcie, zakończenie, wstęp. Nauczycielka/ nauczyciel zapisuje te napisy lub przyczepia je do tablicy. Omawiają je kolejno. Uczniowie zastanawiają się, czym jest pierwszy, przeczytany przez nich fragment. Dochodzą wspólnie do wniosku, że jest to wstęp. To samo dotyczy rozwinięcia i zakończenia. Uczniowie zapisują notatkę w zeszycie:  Opowiadanie składa się z 3 części. Są to:

-wstęp

-rozwinięcie

-zakończenie

Zadajemy uczniom pytanie, czy według nich każde opowiadanie składa się z tych 3 części ułożonych w takiej samej kolejności. Dzięki temu uczniowie dochodzą do wniosku, że musi tu być zachowany ciąg przyczynowo – skutkowy ( uczymy pisania opowiadań ułożonych chronologicznie). Nadmieniamy tylko, że istnieją opowiadania, w których zakończenie może być na samym początku (zdarzyło się kiedyś, że odwołałam się przy tym do spektaklu jaki wyreżyserowałam z moimi aktorami kółka teatralnego, gdzie zakończenie było początkiem spektaklu, większość uczniów na nim było). Mówimy uczniom, że tego typu opowiadania będą uczyć się pisać w klasach wyższych. Następnie pod notatką uczniowie wklejają opowiadanie (zostawiając nad nim jedną linię wolną), które otrzymali na samym początku. W zapisanej notatce kolorują (wybór kolorów jest umowny):

-słowo „ wstęp”- na niebiesko

-słowo „rozwinięcie”- na czerwono

-słowo „zakończenie”- na zielono.

Tymi samymi kolorami zakolorowują poszczególne części wklejonego do zeszytu opowiadania.

Końcowym zadaniem dla uczniów będzie samodzielne nadawanie opowiadaniu tytułu i zapisanie go w zeszycie (nad tekstem opowiadania).

Aktywność 2

Dotyczy budowy opowiadania oraz nadawanie mu tytułu. 

Uczniowie w losowo dobranych parach otrzymują pocięte na 3 części opowiadanie. Następnie porządkują je w odpowiedniej kolejności. Na koniec wszyscy wspólnie odczytują je sprawdzając poprawność wykonania zadania i nadają mu tytuł.

 

Aktywność 3

Dotyczy ona pracy nad tym, by opowiadanie było ciekawe i barwne.

Uczniowie wspólnie z nauczycielem uzupełniają opowiadanie brakującymi wyrażeniami. Każdy otrzymuje je zapisane w ramce. Powinny one dotyczyć:

a)  -czasu zdarzeń (np.: zeszłej zimy, zeszłej nocy, miesiąc temu, całkiem niedawno, wczoraj rano...)

b)  -określeń porządkujących zdarzenia i czynności (np.: na początku, najpierw, wkrótce potem, następnie, zaraz, wreszcie, w międzyczasie, …)

Uczniowie mają tendencję do nadmiernego używania słowa „potem”, dlatego tak ważne jest uwrażliwianie ich na używanie tych sformułowań. Warto robić to już na etapie układania opowiadań ustnych.

c)    -użycia przysłówków dotyczących częstotliwości występowania (np.: czasem, niekiedy, często, zawsze, sporadycznie, nigdy…)

Na koniec uczennice/ uczniowie samodzielnie kolorują poszczególne części opowiadania, utrwalając trójczłonową jego strukturę.

 

Aktywność 4

Uczniowie wracają do opowiadania z zajęć 2 i wspólnie wyszukują wyrazów bliskoznacznych, by unikać powtórzeń w opowiadaniu. Zanim to nastąpi, nauczyciel wyświetla na tablicy opowiadanie, w którym są zbędne powtórzenia. Wspólnie zastanawiają się jak można je zmienić, by brzmiało lepiej, zgodnie z zasadami poprawnego stylu. Wspólnie dokonują korekty, szukając rozwiązań- szukanie bliskoznacznych wyrazów, omijanie niektórych wyrażeń w kolejnych zdaniach. Na sam koniec wspólnie na tablicy dopisują do podanych wyrazów takie, które są  bliskoznaczne:

-pan- mężczyzna, nieznajomy, dorosły, pan Henryk

-Helenka- dziewczynka, córka, uczennica, koleżanka

-bałwan- śnieżny pan, zimowy pan

W ostatniej części zajęć uczniowie zapisują wyrazy a do nich samodzielnie dopisują wyrazy bliskoznaczne, np.:

-dom – budynek

-głośny- hałaśliwy

-wyjaśniać- tłumaczyć, mówić

-samochód-auto

-radosny- wesoły

W podsumowaniu powinno wybrzmieć, że zastępowanie wyrazów innymi-bliskoznacznymi lub ich omijanie, wpływa na to, że opowiadanie jest ciekawsze w odbiorze.

Pracując nad nauką opowiadania, tej aktywności poświęcam najmniej czasu, ponieważ wyrazami bliskoznacznymi zajmuję się z moją klasą dużo wcześniej i to w wielu miejscach- np.: podczas pisania kilkuzdaniowej lub wielozdaniowej spójnej wypowiedzi na określony temat, czy też innych pism użytkowych.

Kiedy uczniowie dokonują powtórzeń, proszę by spróbowali zastąpić dany wyraz innym, o podobnym znaczeniu lub spróbowali go całkowicie pominąć. Wtedy wspólnie sprawdzamy czy brak danego wyrazu powoduje, że wszystko jest nadal zrozumiałe. Jeśli uczeń ma z tym problem, na początku podaję mu sama przykłady, by zrozumiało sens tego co chcę mu wyjaśnić.

Zamiast:

Stanęliśmy na peronie. Peron był zatłoczony.

Może być:

Stanęliśmy na peronie. Był on zatłoczony.

Zadaję wtedy pytanie: Czy w drugim zdaniu wiadomo o czym mowa? Wtedy uczeń zwykle odpowiada, że tak-chodzi o peron.

 

 

Aktywność 5

Kolejny cykl ćwiczeń powinien dotyczyć użycia innych wyrażeń, które wpływają na to, że opowiadanie jest ciekawe, dynamiczne i barwne:

1.    1)Opisywanie czynności, działań i ich miejsca za pomocą przysłówków.

2.    2) Wyrazy, wyrażenia i zwroty, które powodują, że następuje szybki przebieg zdarzeń.

3.    3) Powtórzenia tych samych wyrazów-należy podkreślić, że nie zawsze stanowi to błąd.

4.     4)Zestawienie różnych czasowników w chronologicznym szeregu zdarzeń.

5.  5)Wyrażenia wpływające na barwność opowiadania, w tym porównania, przenośnie, zwroty frazeologiczne.

Gotowe przykłady znajdują się TUTAJ

Na ciekawość i dynamikę opowiadania wpływa niewątpliwie zabarwienie uczuciowe, stąd też warto i należy podawać uczennicom/uczniom tego typu przykłady jak powyżej, zaznajamiać ich z coraz to nowymi porównaniami, przenośniami, przysłowiami.

Aktwność 6

Uczennice/ uczniowie mają za zadanie napisać brakującą część opowiadania.

Uczniowie otrzymują opowiadanie, w którym brakuje:

a)   a)początkowo zakończenia

b)    b)na kolejnych tego typu zajęciach wstępu 

c)  c) dalszej części- wstępu i zakończenia

     d) na samym końcu- rozwinięcia

d)

Warto przy tym na samym początku wesprzeć się ilustracjami. Bardzo cenne są dla mnie „Historyjki obrazkowe” prof. Ryszarda Więckowskiego, które wykorzystuję w pracy nad doskonaleniem pisania opowiadań. Jest to pozycja dość dawno temu wydana, ale nadal bardzo aktualna i dobrze opracowana metodycznie.

Aktywność 7

To wspólne pisanie opowiadania z nauczycielką/nauczycielem z wykorzystaniem wyrazów, wyrażeń i zwrotów powyżej. Warto przy tym podjąć pierwsze próby zastosowania w opowiadaniu dialogu. Początkowo uczniowie będą mieli trudność z pisaniem dialogów, będą pisać w 3 osobie. Dlatego warto rozgrywać scenki rodzajowe, podczas których uczniowie będą do siebie mówić. Ćwiczenie to pomaga w pisaniu dialogów.

 

Aktywność 8

Układanie opowiadania w losowo dobranych parach z wykorzystaniem dotychczas poznanych zwrotów. Przy czym każdy zespół powinien mieć możliwość otrzymania ich w formie drukowanej. Najlepiej by każdy miał je wklejone do zeszytu. Warto zachęcać uczniów do zapisu w opowiadaniu dialogu i zamianę sformułowania:

Zamiast:

„Krzyś podszedł do dziewczynki i zapytał jak ma na imię. Odpowiedziała mu, że ma na imię Gabrysia”

Zamiana na:

-„Cześć jak masz na imię?- zapytał Krzyś

-Jestem Gabrysia- odpowiedziała dziewczynka”

Pisanie dialogów w opowiadaniu sprawia uczniom sporą trudność. Dlatego jeśli dziecko pisze „Krzyś podszedł do dziewczynki i zapytał jak ma na imię. Odpowiedziała mu, że ma na imię Gabrysia” wtedy mówię, że ja jestem Gabrysia a on jest Krzysiem proszę by powiedział mi to bezpośrednio. Wtedy uczeń dostrzega różnicę i dokonuje korekty w opowiadaniu zapisując dialog. Bardzo ważne jest by uczniowie pisali na początku ołówkiem lub zmazywalnym długopisem, wtedy łatwiej im będzie dokonać korekty.

Aktywność 9

To próby samodzielnego układania opowiadania przez uczennice/ uczniów z wykorzystaniem wcześniej poznanych zasad i użyciem wyrazów, zwrotów poznanych na zajęciach, jak i własnych. Ważne by uczennice/ uczniowie wyrażali w nich także własne uczucia. Dzięki temu opowiadania będą ciekawsze, barwniejsze i bardziej dynamiczne. Na początku posiłkuję się zawsze ilustracjami i uczniowie piszą pierwsze samodzielne opowiadania na ich podstawie

W próbach samodzielnego pisania opowiadań zawsze chodzę w sali pomiędzy stolikami, dochodzę indywidualnie do uczniów i w razie potrzeby pomagam im, naprowadzam na szukanie odpowiednich słów, wyrażeń. Zdarza się, że zdania nie są poprawne pod względem stylistycznym. Wtedy proszę by na chwilę odłożyli swoją pracę i wsłuchali się w to co im przeczytam. A są to napisane przez nich fragmenty, które wymagają korekty. Nie mówię im, że stylistycznie jest to źle napisane tylko pytam, czy według nich to dobrze brzmi. Jeśli odpowiadają „tak”, wtedy podaję im 2 przykłady i proszę by wybrali ten, który według nich brzmi lepiej. Wśród tych przykładów jeden to napisany przez nich, drugi mój poprawny stylistycznie. Z reguły tego typu ćwiczenie jest bardzo pomocne.

Kiedy w danym zdaniu potrzebna jest zmiana szyku zdania, też na początku pokazuję uczniom jak to zrobić na zasadzie porównania dwóch zdań pytając „Które z tych zdań według ciebie lepiej brzmi?” Zasadniczo uczniowie zauważają różnicę, a jeśli nie to nadal stosuję tego typu ćwiczenia. Pracując nad opowiadaniem w kl.2 i 3, znam już moich uczniów na tyle dobrze, że w tego typach błędach używam czasem sformułowania „Masło maślane- nie wiadomo o co chodzi. To jakby cukierek pocukrować cukrem. Napisz krócej i prościej”.

Podejmując działania w celu nauki pisania przez uczniów opowiadań należy pamiętać, by uczennice/ uczniowie:

-nie pomijali faktów ważnych

-omijali zbędne szczegóły nic nie wnoszące do treści opowiadania

-unikali powtórzeń

-sprawdzali całość także pod względem ortograficznym, by nie utrwalać błędnych zapisów

-po zakończeniu opowiadania by przeczytali całość i dokonali ewentualnej korekty

Na koniec chcę podkreślić, że cykl rozpisanych przeze mnie wyżej aktywności musi być rozłożony w czasie. Nie powinny być one realizowane w systemie dziewięciodniowym, ułożonym dzień po dniu. Wszystko dlatego, że zajęcia te nie będą atrakcyjne, staną się monotonne. Dodatkowo każda z aktywności wymaga wielokrotnych powtórzeń a ich ilość jest uzależniona od stopnia opanowania ich przez uczniów. Proponowanych przeze mnie dziewięć aktywności, to nic innego jak 2 lata pracy z moimi uczniami. Robię to po to, by przyniosły oczekiwany efekt w postaci ciekawych, dynamicznych, barwnych i twórczych opowiadań moich uczennic/uczniów.

Przyjemnej pracy. 

Czytaj więcej »