Nowa podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej, obowiązująca od 1 września 2026 r., podkreśla znaczenie aktywnego udziału ucznia we własnym procesie uczenia się. Dziecko/ uczeń nie jest odbiorcą wiedzy, ale staje się współtwórcą procesu edukacyjnego – uczy się planować własne działania, monitorować postępy, wyciągać wnioski z popełnianych błędów, podejmować decyzje dotyczące dalszego rozwoju. Uczy się także pracować z błędem i traktować go jako podstawowy element zmiany. Takie podejście sprzyja budowaniu odpowiedzialności za własną naukę oraz kształtowaniu nastawienia na rozwój, zgodnie z którym sukces jest efektem systematycznej pracy, zaangażowania i wytrwałości.
Istotnym elementem tego procesu jest rozwijanie sprawczości, czyli przekonania ucznia, że ma on realny wpływ na własne uczenie się, aktywności, działanie i osiągane rezultaty. Uczeń, który doświadcza sprawczości:
👉chętniej podejmuje wyzwania,
👉nie obawia się popełniania błędów,
👉potrafi dokonywać korekty własnych działań
👉dostrzega, że jego wysiłek prowadzi do rozwoju.
W ten sposób uczy się odpowiedzialności za własne decyzje i świadomie kieruje swoim procesem uczenia się. Sprawczość to ważny komponent nowej podstawy programowej. IBE (za Bandurą) definiuje sprawczość jako świadome kierowanie własnym rozwojem oraz wpływanie na swoje życie i otoczenie.
Realizacji tych założeń sprzyja tworzenie w klasie atmosfery bezpieczeństwa, zaufania i wzajemnego szacunku oraz stosowanie metod wspierających refleksję nad własnym uczeniem się.
Szczególne znaczenie mają pochwały skoncentrowane na wysiłku a nie tylko na postępie, informowanie uczniów o ich postępach, włożonym wysiłku i efektach pracy, elementy oceniania kształtującego, samoocena ucznia, ocena koleżeńska oraz regularna informacja zwrotna ze strony nauczycieli i rówieśników. Doskonale wpisuje się to w działania wychowawcze zawarte w nowej podstawie programowej. Dzięki tego typu działaniom uczniowie uczą się dostrzegać swoje mocne strony, rozpoznawać obszary wymagające dalszej pracy oraz planować kolejne kroki prowadzące do osiągania celów. Poniżej przykłady sprawczości uczniów:
👉współdecydowanie uczniów o wyborze lektury (spośród 2-3 propozycji nauczyciela, które dobrane są stosownie w zależności od omawianej tematyki, myśli przewodniej proponowanych książek
👉samodzielne zawieszanie prac plastycznych na gazetce klasowej,
👉umożliwianie uczniom wyboru sposobu wykonania zadania lub kolejności pracy,
👉wspólne ustalanie zasad obowiązujących w klasie i konsekwentne ich przestrzeganie
👉powierzanie uczniom odpowiedzialnych ról i dyżurów-cotygodniowe obowiązki,
👉angażowanie uczniów w planowanie wydarzeń klasowych, wycieczek czy projektów edukacyjnych,
👉zachęcanie do samodzielnego rozwiązywania problemów i poszukiwania różnych sposobów działania,
👉aktywny udział w klasowej Lidze gier (będziemy o tym informować na bieżąco),
👉stwarzanie okazji do pracy metodą projektu oraz współpracy w grupach- najczęściej dobranych losowo,
👉stosowanie oceniania kształtującego, udzielanie informacji zwrotnej oraz docenianie wysiłku, inicjatywy i procesu uczenia się, a nie wyłącznie końcowego efektu,
👉stwarzanie sytuacji sprzyjających rozmowom, podczas których dzieci zastanawiają się, czego się nauczyły, co zrobiły dobrze i co mogą poprawić. Sprzyjają temu m.in. karty z kryteriami sukcesu czy też rozmowy trójstronne. Więcej na ten temat przeczytasz
👉wybór materiału/ poszczególnych elementów, z którego uczniowie mają wykonać okresloną pracę plastyczną/ teczniczą,
👉umożliwienie uczniom wyboru przez nich decyzji co do kolejności wykonania zadań/ aktywności,
👉samodzielne wykonywanie doświadczeń i eksperymentów,
👉przygotowanie sali oraz prezentacji z okazji szkolnego Dnia Naukowca,
👉wybór naukowca, którego klasa zaprezentuje z okazji szkolnego Dnia Naukowca,
👉pieczenie babeczek z okazji Dnia Matki i Ojca,
👉ponadto, zgodnie z nową podstawą programową poczucie sprawczości budują doświadczenia edukacyjne:
Cenne w rozwijaniu u uczniów sprawczości są także rozmowy trójstronne: rodzic – uczeń – nauczyciel. Podczas takich spotkań wspólnie analizujemy osiągnięcia ucznia, wspólnie zastanawiamy się i wskazujemy jego mocne strony, doceniamy postępy oraz ustalamy konkretne cele i działania służące dalszemu rozwojowi. Uczeń aktywnie uczestniczy w rozmowie, wyraża własne refleksje i współdecyduje o planie działania, dzięki czemu uczy się świadomego kierowania własnym procesem uczenia się, odpowiedzialności za podejmowane działania oraz systematycznego wprowadzania zmian prowadzących do osiągania coraz lepszych efektów edukacyjnych. Na temat rozmów trójstronnych można przeczytać TUTAJ
Kształtowanie sprawczości jest inwestycją w przyszłość dziecka. Uczeń, który doświadcza wpływu na własne uczenie się, życie klasy, czy też szkoły staje się bardziej samodzielny, odpowiedzialny, kreatywny i otwarty na wyzwania. Takie kompetencje są niezbędne nie tylko w edukacji, ale również w dorosłym życiu, dlatego rozwijanie sprawczości jest jednym z priorytetów reformy edukacji Kompas Jutra.






























.jpeg)
.jpeg)

