Wrzesień to miesiąc bardzo intensywny pod względem organizacyjnym w szkołach. To czas planowania działań skierowanych bezpośrednio lub pośrednio na uczniów. Jednym z nich jest dostosowanie wymagań edukacyjnych do potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia. Mówi o tym Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. Należy jednak pamiętać, że tego typu dostosowania przygotowuje się w każdym momencie w ciągu całego roku szkolnego, jeśli tylko zachodzi taka potrzeba lub uczeń/ uczennica otrzymuje opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, z której wynika potrzeba dostosowania wymagań.
Opracowując dostosowanie wymagań edukacyjnych do potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia, wynikających z zaleceń poradni psychologiczno-pedagogicznej wymaga uwzględnienia tego, co wynika z opinii. Poniżej przybliżę kilka terminów, z jakim można się spotkać w tych dokumentach.
Funkcje poznawcze- są to procesy, dzięki którym mamy możliwość odbierania informacji z otoczenia oraz związków i zależności zachodzących pomiędzy nimi. Funkcje poznawcze to nic innego jak percepcja (dotyk, słuch, węch, wzrok, smak), mowa, pamięć, uczenie się, myślenie (rozumowanie i podejmowanie decyzji). Trening poznawczy wpływa na ukrwienie mózgu, poziom funkcji intelektualnych.
Zakłócenie rozwoju- może dotyczyć okresu prenatalnego (w łonie matki), czasu porodu i życia noworodka. Rozwój mogą zakłócić uszkodzenia genetyczne, choroby matki w okresie ciąży, urazy mechaniczne, niedotlenienie dziecka podczas porodu, zbyt długie przebywanie w inkubatorze po urodzeniu, wcześniactwo, choroby dziecka.
Rozwój psychoruchowy- dotyczy zarówno motoryki, jak i funkcji poznawczych. Motoryka to siedzenie, stanie, chodzenie, chwytanie, manipulowanie, rysowanie…, ale i ruchy głowy w pierwszym miesiącu życia dziecka. Motorykę dzielimy na dużą i małą.
Motoryka duża- czynności wymagające użycia dużych partii mięśni, wiąże się z utrzymaniem równowagi, koordynacją kończyn. Jest związana z chodzeniem, stawianiem naprzemiennych kroków, kopanie piłki, jazdą na rowerze, na nartach…
Motoryka mała- dotyczy motoryki rąk. Wiąże się z umiejętnością chwytania przedmiotów. Wiąże się z wykształceniem chwytu pęsetowego co ma miejsce ok.2 roku życia dziecka, co oznacza gotowość do posługiwania się narzędziem pisarskim. Początkowo jest to kredka, ołówek.
Na motorykę małą i dużą wpływa rozwój motoryczny dziecka: rozwój lokomocji, postawy, umiejętność manipulacji.
Nieharmonijny rozwój psychoruchowy- polega na tym, że pewne obszary/ funkcje rozwijają się prawidłowo a inne z opóźnieniem.
Myślenie symboliczne- w praktyce oznacza zastępowanie przedmiotów symbolami, np.: klocek dla dziecka staje się samolotem.
Koordynacja wzrokowo-ruchowa- czynności polegające na współpracy oka i ręki podczas wykonywania czynności, np..: wkładanie klocków w odpowiedni otwór, przepisywanie z tablicy do zeszytu.
Lateralizacja- to dominacja jednej ze stron. Dotyczy preferencji jednego oka, ucha, nogi, ręki. Nie zawsze jednak dotyczy wyłącznie jednej ze stron. Jeśli jest mowa o lateralizacji to mówimy o dzieciach z lateralizacją prawostronną, lewostronną, skrzyżowaną, nieustaloną. W przypadku dzieci oburęcznych ważne jest by wybrało jedną ze stron ok. 2 roku życia, ponieważ obustronność hamuje rozwój specjalizacji poszczególnych półkul mózgowych. W wieku 3-4 lat dziecko powinno dokonać ostatecznego wyboru ręki dominującej.
Funkcje słuchowe- zalicza się do nich reagowanie na dany dźwięk oraz na jego zaprzestanie, umiejętność lokalizowania miejsca pochodzenia dźwięku (skąd dochodzi), rozpoznawanie dźwięku i jego zapamiętywanie (np.; sekwencje 3 różnych dźwięków- kluczy, nożyczek, stukanie palcem w metalowe pudełko), różnicowanie dźwięków(odgłos motoru a odgłosy ptaka), łączenie dźwięku z innymi bodźcami.
Zaburzenia funkcji słuchowo-językowych mogą objawiać się przestawianiem głosek i sylab w wyrazach; trudności z różnicowaniem głosek podobnych pod względem fonetycznym, np.: s-z, k-g; trudności z zapamiętywaniem nazw, wierszy, piosenek; trudności z zapamiętaniem sekwencji (nazwy tygodnia, sekwencji czasowych: wczoraj-dziś-jutro), dni tygodnia, pór roku…
Percepcja słuchowa- to m.in. umiejętność różnicowania głosek pozycyjnych w wyrazach, np.: kra-gra. W opiniach poradni psychologiczno-pedagogicznych pojawia się wiele związanych z tym terminów: słuch fonemowy, słuch fonematyczny, przetwarzanie fonologiczne, świadomość fonologiczna. Warto jednak pamiętać, że nie są to synonimy „percepcji słuchowej” a ich zakres jest węższy lub szerszy.
Specyficzne trudności- charakterystyczne z powodu konkretnych przyczyn, np.: z powodu dysleksji. Odchodzi się już od tego terminu.
Analiza i synteza- czynności związane z dokonywaniem rozkładu całości na poszczególne elementy lub składanie poszczególnych elementów w całość. Dotyczy to procesów poznawczych, analizy i syntezy wzrokowej, słuchowej, czucia dotyku oraz ruchu.
Analiza głoskowa- to umiejętność podziału słów na głoski, które odpowiadają fonemom. Fonem jest pojęciem abstrakcyjnym, realizowanym w rzeczywistej mowie przez głoski.
Analiza głoskowa to wymawianie kolejnych kłosek w wyrazie, np.: m-a-k.
Synteza głoskowa to łączenie głosek w słowo i umiejętność powiedzenia jakie to słowo po usłyszeniu, np.: o-k-n-o.
Analiza sylabowa- to umiejętność podziału słów na sylaby.
Ćwiczenia percepcji wzrokowej- polegają na usprawnianiu analizy i syntezy wzrokowej na materiale literowym i nieliterowym. Do materiałów pierwszego typu można zaliczyć rozsypanki wyrazowe, literowe, natomiast do drugiego typu ćwiczeń należy np.: układanie puzzli, mozaiki, układanek. Osoby, u których występują zaburzenia percepcji wzrokowej mają trudności w wyszukiwaniu różnic, mylą litery o podobnym kształcie (np.: b-d-p-g), pomijają znaki diakrytyczne (kreski, ogonki w literach ą, ź, ć…), kłopot sprawia im przepisywanie tekstu, trudność sprawia takim osobom rozpoznawanie i nazywanie przedmiotów na ilustracjach. Wyzwaniem jest dla tych osób odwzorowanie z pamięci, jak i ze wzoru kształtów…
Orientacja w schemacie ciała i orientacja przestrzenna- dotyczy orientacji w prawej/ lewej stronie ciała, kierunków na kartce góra-dół…
Orientacja w czasie- dotyczy odczytywanie wskazań zegara, określaniem pory dnia i pory roku…
Pamięć mimowolna- zdolność do przyswajania informacji w sposób nieuświadomiony, mimowolny, bez większego zaangażowania i motywacji.
Pamięć wzrokowa- umiejętność utrwalania i przypominania sobie informacji wizualnych.
Pamięć słuchowa- umiejętność utrwalania i przypominania sobie informacji słyszanych.
Pamięć słuchowa bezpośrednia- to umiejętność natychmiastowego zapamiętywania informacji zaraz po ich usłyszeniu. Pomocna podczas pisania dyktand (pisania z pamięci). Dzięki niej jesteśmy w stanie zapamiętać dwa polecenia jednocześnie, złożonych poleceń.
Pamięć sekwencyjna- umiejętność zapamiętywania ciągu cyfr, nazw, sekwencji ruchowych.
Pamięć robocza- umiejętność przechowywania i przetwarzania informacji przez krótki czas. Bardzo ważna podczas pracy na lekcji, wiąże się bezpośrednio z koncentracją uwagi.
Dysleksja- rozwojowe zaburzenie uczenia się w zakresie czytania.
Dysortografia- rozwojowe zaburzenie uczenia się w zakresie ekspresji pisemnej.
Dysgrafia- rozwojowe zaburzenie uczenia się w zakresie poziomu graficznego pisma.
Przykłady dostosowań wymagań edukacyjnych można znaleźć:
-opracowane przeze mnie TUTAJ
-opracowane przez Zytę Czechowską TUTAJ
-opracowane przez Zytę Czechowską i Jolantę Majkowską TUTAJ
W wyjaśnieniu w/w pojęć korzystałam:
- z wiedzy i notatek własnych uzyskanych na różnego rodzaju szkoleniach, warsztatach oraz są one wynikiem moich własnych doświadczeń z terapii z dziećmi; definicję dysleksji, dysgrafii, dysortografii zaczerpnęłam ze szkolenia w NODZ Zyta Czechowska prowadzonym przez dr Michalinę Ignaciuk
-z książki Jagody Cieszyńskiej,
Neurobiologiczne podstawy rozwoju poznawczego, Centrum Metody Krakowskiej,
Kraków 2020
-z książki Jagody Cieszyńskiej,
Marty Korendo, Wczesna interwencja terapeutyczna, Wydawnictwo Edukacyjne
Kraków, 2021
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz